In navolging van vader Max en dochter Natascha van Weezel, die elkaar – eerst op de Jonetwebsite en later in dagblad Trouw – brieven schreven, voeren mijn zoon Asjer en ik een correspondentie in het NIW (Nieuw Israëlietisch Weekblad). Na een week plaats ik de brieven door in dit blog.
Lieve Pap,
Wanneer is een som geld genoeg? Ik weet het ook niet. Volgens mij kunnen we in de gemeenschap van het toegezegde bedrag een hoop sjomriem inhuren voor onze activiteiten. Maar is het ooit genoeg?
Het is goed dat er mensen zijn die zich bezighouden met wat er rondom onze gebouwen en andere plekken van samenkomst allemaal gebeurt. Gezien de aanvallen op Joden elders in de wereld zouden we naïef zijn om te denken dat ons dat niet kan gebeuren. Maar ik heb mij altijd voorgenomen die bezigheden vooral aan anderen over te laten. Liever denk ik na over wat er in die gebouwen moet gebeuren, dan hoe we onze zaken voor de deur organiseren.
Daarom even een mop over een gebeurtenis in een sjoel. Een jonge rabbijn leidt zijn eerste dienst in de nieuwe sjoel. Tijdens het Sjema ziet hij dat de halve sjoel besluit te gaan staan, terwijl de andere helft blijft zitten. Na afloop van de dienst komen de gemeenteleden woedend op hem af. ‘Rabbijn, heeft u gezien wat zij daar deden?! Je hoort te zitten bij het Sjema!’ en vice versa. De rabbijn heeft geen idee wat het gebruik in deze sjoel is en besluit om met een vertegenwoordiger van beide groepen naar Beth Shalom te gaan. Daar woont meneer Cohen, de eerste voorzitter van de gemeente. Daar aangekomen vraagt hij meneer Cohen wat nu de traditie is rondom het Sjema, wordt er in deze gemeente gestaan or gezeten? Meteen brandt de discussie weer los tussen de twee mensen die met de rabbijn zijn meegekomen. Meneer Cohen glimlacht, kijkt de rabbijn aan en zegt: ‘dit is onze traditie.’
Ik moest aan deze mop denken de afgelopen dagen, voorafgaand en tijdens de Dodenherdenking op 4 mei. Ik kan mij nauwelijks jaren herinneren waarop er niet gediscussieerd wordt over wat en wie we nu eigenlijk herdenken. Dit jaar is Gaza natuurlijk een onderwerp dat in deze discussie steeds wordt aangehaald. Moet je tijdens deze dagen nu juist wel of niet verwijzen naar deze verschrikkelijke oorlog? De discussies daarover lopen soms zo hoog op dat het initiatieven rondom herdenken kan opbreken.
In Carré zag ik een meesterlijke voorstelling van Theater na de Dam die precies deze dynamiek liet zien. De voorstelling ‘nog niet afgelast’ was - zo vertelde de acteur in de rol van Thea Kaptein, creatief producent van Theater na de Dam – alsnog afgelast. Je raadt het al. De discussie tussen de betrokkenen rondom wat er nu eigenlijk herdacht moest worden, gevolgd door een hetze op sociale media, deden de voorstelling de das om. Wat volgt is een verhaal van Kaptein die laat zien hoe de voorstelling eruit had kunnen zien, waarbij alle kanten van de discussie naar voren komen.
Een theatraal commentaar op een dynamiek die volop aanwezig is, ook rondom een andere voorstelling van Theater na de Dam. Over hoe de discussie ontspoort en weinig ruimte meer laat voor de feiten, waardoor het feitelijke herdenken onder druk komt te staan.
Een dag vóór vier mei werd de discussie over de inhoud van de Dodenherdenking gevoerd in debatcentrum De Balie. Daar pleitte Adriaan van Dis voor ‘verplaatsingskunde’, het vermogen je te kunnen verplaatsen in de gedachtewereld van de ander. Zoals je door het lezen van literatuur een beeld kan schetsen van de belevingswereld van iemand die ver van je af staat. Ook dat hoort bij herdenken. Hoe de herinnering aan de zwartste bladzijde van onze geschiedenis de belevingswereld van mensen vandaag de dag raakt. De Joodse gemeenschap, die ook vandaag de dag nog te maken heeft met antisemitisme. Maar ook het ongemak dat ontstaat door de realisatie dat oorlog niet iets van het verleden is, maar mensen overal ter wereld ook vandaag treft. En dat het ons niet gelukt is dat te voorkomen. Het een doet aan het ander niets af.
Liefs,
Asjer
Deze brief verscheen eerder als column in het NIW (Nieuw Israëlietisch Weekblad) van 15 mei 2026.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten