In navolging van vader Max en dochter Natascha van Weezel, die elkaar – eerst op de Jonetwebsite en later in dagblad Trouw – brieven schreven, voeren mijn zoon Asjer en ik een correspondentie in het NIW (Nieuw Israëlietisch Weekblad). Na een week plaats ik de brieven door in dit blog.
Lieve Pap,
Akavja ben Mehalalél leert in Pirké Avot: beschouw drie zaken en je zult niet dwalen. Weet waar je vandaan komt, waar je naartoe gaat, en voor wie je verantwoording zult afleggen. Ik had het over deze uitspraak afgelopen zondag bij mijn installatiedienst in Den Haag. Maar ik moest er ook aan denken bij het lezen van jouw vorige brief.
Het leven van een mens staat nooit op zichzelf. Iedereen komt ergens vandaan, draagt een geschiedenis mee. Niet voor niets is een Joodse naam altijd een combinatie: de eigen naam, aangevuld met de naam van de ouders. Weet waar je vandaan komt, want dat houdt je met beide benen op de grond. Wortels geven houvast. Een boom met zwakke wortels wordt bij de eerste de beste windvlaag omvergeblazen. Een boom met sterke wortels houdt stand en groeit juist dóór die storm heen verder omhoog. Dat geldt voor mensen, maar evengoed voor gemeenschappen: wie niet beseft op wiens schouders hij staat, verliest vroeg of laat zijn houvast.
Maar het is niet goed om te blijven hangen in het verleden. Weet ook waar je naartoe gaat, zegt Akavja. Want wie alleen achteromkijkt, loopt het risico daar te blijven staan. Als de vrouw van Lot, veranderd in een zoutpilaar. Kijk vooruit. Durf na te denken over de richting die je uit wilt. Voor mij is het duidelijk waar we als Joods Nederland naartoe willen: een gemeenschap waarin mensen zich thuis voelen, waarin ruimte is voor afwijkende meningen over religie en politiek, waarin niemand hoeft te kiezen tussen zijn identiteiten. Een gemeenschap die haar geschiedenis en traditie kent, want echte vernieuwing kan alleen groeien uit kennis van de traditie die je vernieuwt. En bovenal een gemeenschap waarin Joods leven positief is, betekenisvol, en zichtbaar.
Weten waar je vandaan komt én waar je naartoe gaat staat per definitie haaks op nostalgie. We moeten niet terugverlangen naar een geïdealiseerd verleden. Wie zijn verbeelding beperkt tot een blik achterom, doet zichzelf tekort. Het verleden krijgen we niet terug. Maar de toekomst, die is maakbaar. Die ligt in onze handen, en wij mogen haar vormgeven zoals wíj dat willen.
Weten waar je vandaan komt en waar je naartoe gaat is niet genoeg, zegt Akavja. Weet ook aan wie je verantwoording zult moeten afleggen. Dat is, denk ik, een verantwoording in twee richtingen. Er is een verticale verantwoording: tegenover de Eeuwige, tegenover iets dat groter is dan wijzelf, een maatstaf die niet door onszelf is uitgevonden en die we dus ook niet zelf kunnen bijstellen als het ons beter uitkomt. En misschien ook wel verantwoording aan het verleden, aan de traditie. Maar er is ook een horizontale verantwoording: tegenover de mensen om ons heen, tegenover de wereld waar wij als gemeenschap middenin staan, en niet ernaast.
Jouw ergernis over het artikel van Margalith Kleijwegt gaat volgens mij precies over die twee assen. Wordt er van Joden in Nederland niet te vaak gevraagd om afstand te nemen van de verticale as? Om onze band met Israël op te geven omdat het soms verschrikkelijk is wat daar gebeurt? Een gemeenschap die alleen horizontaal verantwoording aflegt, loopt een risico: ze laat zich zozeer bepalen door wat de wereld om haar heen van haar vindt, dat ze haar eigen wortels loslaat om maar in een goed daglicht te staan. We moeten blijven zoeken naar het evenwicht tussen de twee assen.
Wie afstand neemt geeft het op. Dat lijkt mij de verkeerde keuze. Het is juist de combinatie van de twee assen - van onze eigen identiteit, geschiedenis en traditie maar met oog voor moraliteit en het leed van anderen – die recht doet aan zowel onszelf als aan de situatie. Niet ongebondenheid, maar kritische betrokkenheid moeten het verschil gaan maken.
Liefs,
Asjer
Deze brief verscheen eerder als column in het NIW (Nieuw Israëlietisch Weekblad) van 10 juli 2026.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten